Karavanda enerji hesabı nasıl yapılır: akü, güneş paneli ve priz

Karavanınızın elektriğinin kaç gün yeteceğini bulmak için üç sayı yeter: aküde kullanabileceğiniz enerji (Wh), cihazlarınızın günlük tüketimi (Wh) ve güneş paneli ya da priz gibi kaynaklardan gelen günlük şarj (Wh). Kullanılabilir enerjiyi, tüketimden şarjı çıkardığınız sayıya bölersiniz. Aşağıdaki örnekte iki kişilik bir karavanın günde yaklaşık 800 Wh harcadığını ve 100 Ah'lik bir kurşun asit akünün, şarj olmadan bunu bir gün bile karşılayamadığını göreceksiniz.

Su tankı, gri su ve tüp gibi konuları karavanda su, elektrik ve atık yazımızda anlattık. Burada yalnızca elektriğin hesabını yapıyoruz.

Ah, Wh ve 12V ile 230V farkı

Akü etiketinde genelde amper saat (Ah) yazar. Hesap için bunu watt saate (Wh) çevirin, çünkü cihazların etiketinde watt (W) yazar:

Wh = Ah × V. 12 V 100 Ah bir akü kâğıt üstünde 1.200 Wh enerji tutar.

Ama bu enerjinin hepsini kullanamazsınız:

• Kurşun asit, AGM ve jel aküler için kapasitenin yarısından fazlasını kullanmamak yaygın bir kuraldır. Daha derin boşaltmak akünün ömrünü kısaltır. 100 Ah'den kullanılabilir pay yaklaşık 600 Wh.
• Lityum demir fosfat (LiFePO4) aküler çok daha derin boşaltılabilir. Üreticinin verdiği sınırı esas alın. Biz örnekte %80 aldık: yaklaşık 960 Wh.

Karavanda iki ayrı devre var. 12 V devre lambaları, su pompasını, fanı, çoğu buzdolabını ve USB çıkışları besler, doğrudan aküden çalışır. 230 V devre evdeki prizlerin aynısıdır. Ya kamp alanının prizinden ya da aküden inverter üzerinden gelir. İnverter 12 V'u 230 V'a çevirirken bir kısmı ısıya gider. Verim modele göre değişir, kılavuzdaki değeri kullanın. Biz hesaba %10 pay ekledik.

Günlük tüketimi kalem kalem hesaplayın

Her cihaz için güç (W) × günlük çalışma süresi (saat) çarpın, sonra toplayın. Değerleri kendi cihazlarınızın etiketinden alın. Aşağıdaki rakamlar iki kişilik bir yaz günü için örnek varsayımlardır.

Buzdolabı satırına dikkat edin. Kompresörlü buzdolabı sürekli çalışmaz, termostat devreye girdikçe açılıp kapanır. Ortalama gücü dış sıcaklığa, kapıyı ne sık açtığınıza ve dolabın havalanmasına bağlıdır. Ağustosta bu satır iki katına çıkabilir. Tüplü (absorpsiyonlu) buzdolabınız varsa ve tüple çalıştırıyorsanız bu satır neredeyse sıfıra iner, ama 12 V'ta çalışırken çok daha fazla çeker. Kılavuza bakın.

Sonuç: 785 Wh, 100 Ah kurşun asit akünün kullanılabilir 600 Wh'ini aşar. Aynı kapasitede bir LiFePO4 akü ise bir günü az farkla çıkarır. Şarj olmadan iki gün kalmak istiyorsanız ya tüketimi düşürmeniz ya da kapasiteyi artırmanız gerekir.

Tüketimi düşürmenin en hızlı yolları:

1. Telefonu ve laptopu inverter yerine USB ya da 12 V çıkıştan şarj edin.
2. Buzdolabını gölgeye bakan tarafta, havalandırma ızgarası açık tutun ve sıcak yemeği soğumadan koymayın.
3. Kettle, saç kurutma makinesi ve elektrikli ısıtıcı gibi ısı üreten cihazları yalnızca şebeke prizindeyken kullanın.
4. Gece fanı düşük kademede çalıştırın.

Güneş paneli bu hesaba nasıl girer?

Panelin etiketindeki watt değeri, laboratuvar koşulundaki tepe gücüdür. Gün boyunca güneşin açısı değiştiği, sıcakta panelin verimi düştüğü ve arada gölge olduğu için gerçek günlük üretim çok daha düşüktür.

Kendi konumunuz için gerçekçi bir sayı bulmanın en kolay yolu, Avrupa Komisyonu'nun ücretsiz PVGIS aracı. Haritada kamp yerinizi seçin, panel gücünü ve açısını girin, aylık ortalama günlük üretimi Wh olarak görürsünüz. Bu değeri yukarıdaki toplamdan çıkarın.

Pratikte üç şeyi unutmayın:

• Gölge, panelin düşmanıdır. Çam ormanında gölgeli bir parsel sizi serin tutar ama paneli neredeyse durdurur. Yazın serinlik ile şarj arasında seçim yapmanız gerekebilir. Taşınabilir bir panel güneşte, karavan gölgede durabilir.
• Şarj kontrol cihazı (MPPT ya da PWM) panel ile akü arasında olmazsa olmaz. Lityum akü kullanıyorsanız cihazın lityum profilini seçin.
• Kış ve sonbahar günleri kısadır, üretim yazın bir kısmına iner. Bu aylarda şebekeli alanlar daha rahat ettirir.

Kamp alanının prizine (CEE) bağlanırken

Avrupa'daki karavanların çoğunda dış bağlantı mavi, üç pimli CEE (IEC 60309) fişidir. Türkiye'deki kamp alanlarında CEE de, düz ev prizi de görebilirsiniz. Gitmeden priz tipini sorun, gerekirse uygun bir adaptörle gidin.

Bağlantıda asıl soru, kaç amper verildiğidir. Yaklaşık 230 V şebekede:

6 amperlik bir prizde kettle ile şarj cihazı ve buzdolabı aynı anda çalışırsa sigorta atabilir. Karavanın kendi iç sigortası da prizden düşük olabilir. Yüksek güç çeken cihazları sırayla çalıştırın. Klima kullanacaksanız amper değerini rezervasyon sırasında sorun.

Güvenlik için:

• Kabloyu makaradan tamamen açın. Sarılı kablo yük altında ısınır.
• Kablo yol ve yürüyüş alanından geçiyorsa üstünden araç geçmeyecek şekilde yerleştirin.
• Bağlantıyı önce karavana, sonra kamp alanı prizine takın. Ayırırken tersini yapın.
• Islak elle ve yağmur altında fiş takıp çıkarmayın.

Elektrik bağlantılı ve gölgeli parsel arıyorsanız kamp yerleri listesinde alanların bilgilerine bakabilirsiniz. Örneğin İzmir Ayaz Karavan Park gibi karavan parklarında Teknokamp'ın haritasından parselinizi seçip rezervasyonu tamamlayabilirsiniz.

Sık sorulanlar

100 Ah akü karavanda kaç gün gider?

Tüketiminize bağlı. Kurşun asit bir 100 Ah akünün kullanılabilir payı yaklaşık 600 Wh. Günde 300 Wh harcarsanız iki gün, 800 Wh harcarsanız bir günden az gider.

Karavan aküsüyle klima çalışır mı?

Kısa süre için büyük bir lityum akü ve güçlü bir inverterle mümkün olabilir, ama aküyü çok hızlı tüketir. Klimayı şebeke prizine bırakın. Ayrıntısı karavanda serin kalma yazımızda.

Güneş paneli tek başına yeter mi?

Yazın açık bir parselde, tüketimi düşük tutarsanız çoğu gün yetebilir. Gölgeli alanda ve kısa günlerde yetmez. PVGIS ile kendi konumunuzu hesaplayın.

Motor çalışırken akü şarj olur mu?

Çoğu karavanda araç alternatörü yaşam aküsünü de şarj eder, ama ne kadar hızlı şarj ettiği tesisata bağlıdır. Kiralıyorsanız teslimde sorun.

Kaynaklar

• Avrupa Komisyonu JRC: PVGIS güneş enerjisi hesaplama aracı
• Camping and Caravanning Club: Electricity for campers and caravanners
• Eurocampings: Electricity at the campsite

Görsel kaynakları

Fotoğraflar bölgeyi tanıtmak içindir; kamp alanlarının kendi fotoğrafları değildir.

• Gümüldür: BIG-K006, CC BY 4.0, Wikimedia Commons